Hoe 1 meisje een dorp veilig maakte

woensdag 18 juni 2014

Kanya* zit aan een houten tafel en kiest bedachtzaam de kleur van iedere viltstift. Ze maakt een tekening van haar nieuwe thuis, een één-kamer-woning van bamboo op hoge palen. Kanya woont bij haar grootvader en terwijl zij tekent, straalt het elfjarige meisje zelfvertrouwen uit.

IJM ontmoette dit zelfbewuste meisje met haar stralende oogjes drie en een half jaar geleden. Het grootste deel van die periode is besteed aan het opkomen voor de veiligheid van haar dorp: Kanya was kroongetuige in een zaak van seksueel geweld en mensenhandel, die zich in haar achtertuin ontwikkelde. De dader is een Australische man die ongestraft kinderen misbruikte – totdat dit meisje haar mond opende.


Spreken ondanks tegenstand

Kanya werd geboren in een heel arm gezin in een provincie in het noordwesten van Cambodja. Zij is lid van een etnische minderheid die door de geschiedenis heen aan de rand van de maatschappij heeft geleefd. Haar ouders verstootten haar toen ze nog heel jong was en haar grootmoeder overleed korte tijd later. Sind dat moment is haar grootvader de enige person die voor haar zorgt. Hij houdt veel van Kanya, maar hij had geen middelen om haar naar school te laten gaan.

De meeste dagen speelt Kanya met een buurmeisje: Chenda.* Kanya noemt Chenda haar kleine zusje. De meisjes zwerven door de landelijke omgeving en spelen denkbeeldige verhalen na, net als de meeste kinderen.

Toen een Australische man van middelbare leeftijd vriendschap met hen sloot, vonden ze het heerlijk om in zijn grote huis te mogen spelen. Zij accepteerden gretig de snoepjes die hij hen gaf – soms kregen ze brood of een beetje geld om aan hun ouders te geven.


Maar op een dag, toen Kanya door het raam van het huis van deze man naar binnen keek, zag zij hem slechte dingen doen met Chenda. Kanya werd bang en rende naar huis om haar grootvader en Chenda’s familie in te lichten.

In eerste instantie weigerde Chenda’s familie om Kanya te geloven. Zij gaven haar er van langs en stuurden haar weg. Kanya smeekte haar grootvader om iets te doen om haar vriendinnetje te helpen, maar hij wist niet wat hij zou kunnen doen. Het dorp had nog nooit hulp gekregen van de politie en hij nam aan dat deze de kant van de machtige vreemdeling zou kiezen – die had immers veel geld en huurde het grote huis in hun omgeving. Uiteindelijk namen hij en een paar buren het moedige besluit om Kanya’s verhaal bij de plaatselijke politie te vertellen.


Hulp om de waarheid te vertellen

De plaatselijke politie speelde de klacht door naar de districtsafdeling die zich bezighoud met de bestrijding van mensenhandel. Deze afdeling is in de afgelopen tien jaar intensief door IJM getraind en de medewerkers riepen de hulp van IJM in voor het onderzoek. De gezinnen van de meisjes konden niet eens een school betalen, laat staan een advocaat.

Terwijl de afdeling Mensenhandel van de politie de beschuldigingen tegen de Australische man onderzocht, brachten maatschappelijk werkers en een advocaat van IJM een bezoek bij Kanya en Chenda thuis. De families van de beide meisjes konden zich maar moeilijk voorstellen dat hun dochtertjes het tegen de machtige buitenlander zouden kunnen opnemen.

De hulpverleners van IJM legden uit hoe Kanya en Chenda hun getuigenis in de rechtbank konden vertellen als bewijsmateriaal – bewijs dat er voor zou zorgen dat de Australiër achter de tralies terecht zou komen. Het kost altijd heel veel moed om als getuige op te treden, maar in Cambodja weegt die keuze extra zwaar. Veel gezinnen zijn bang dat hun dochter in zo’n geval een etiket krijgt opgeplakt of door de lokale gemeenschap als een smet op de goede naam wordt gezien – ook al is het meisje slachtoffer.

Toen Kanya besloot om een rol te spelen in het proces, lichtte zij haar keuze eenvoudig toe: ‘Ik wil Chenda helpen de waarheid te vertellen.’


Een jonge, maar krachtige stem

Het IJM-team hielp de meisjes om zich voor te bereiden om hun verhaal te vertellen. Het legde uit hoe een rechtszaak in zijn werk gaat.
‘De rechtszaal is een onbekende plek en nogal intimiderend. Het is altijd onze bedoeling om de overlevenden duidelijk te maken dat zij niets verkeerd hebben gedaan; dat zij niet in de problemen zitten’, zegt Sopheap Seng. Zij werkt als maatschappelijk werker voor IJM. Ze vervolgt: ‘Meisjes hebben op deze jonge leeftijd nog geen woordenschat om het misbruik onder woorden te brengen. Daarom maken we gebruik van poppen en marionetten, met behulp waarvan de meisjes kunnen aanwijzen en uitleggen wat er is gebeurd.’

Chenda en Kanya getuigden op dezelfde dag. De advocaat van IJM zorgde er voor dat de Australiër tijdis uit de rechtzaal werd verwijderd, zodat zij niet oog in oog met hem hoefden te staan. Chenda was timide en stil – niet verrassend voor zo’n jong kind. Kanya’s getuigenis was echter vrijmoedig en duidelijk.

De jurist van de dader bestookte Kanya met vragen en probeerde op een bepaald moment zelfs om haar getuigenis te ontkrachten, door te stellen dat zij veel te klein was om door het raam te hebben kunnen kijken. Kanya stond op van haar plaats in de getuigenbank en vroeg de politie om haar ter plekke naar het huis te brengen. Dan zou ze hen laten zien op welk rotsblok zij had gestaan om door het raam te kijken. Zij vertelde de rechters gedetailleerd wat zij had gezien en benadrukte: ‘Ik het het met mijn eigen ogen gezien!’

In augustus 2011 werd de Australiër volgens de Cambodjaanse Wet op de Mensenhandel veroordeeld. Het hele dorp was verbijsterd.


Uitgestelde gerechtigheid

De dader ging al snel in beroep tegen het vonnis en er volgde een rechtzaak bij een hogere rechtbank. De beroepszaak was erg frusterend; op een bepaald moment vroeg de openbaar aanklager (die de taak heeft te bewijzen dat de verdachte schuldig is) aan de rechter om de zaak te seponeren. In veel gevallen duidt dit op omkoping. Maar met behulp van het sterke bewijs tegen de dader bekrachtigde de rechter het eerdere vonnis!

De dader ging nogmaals in beroep. Er ontstond opnieuw een juridische strijd, maar na vijf maanden bekrachtigde de rechtbank de eerdere vonnissen. Op 9 januari 2013 werd de Australiërs veroordeeld tot acht jaar cel.

Opnieuw was de plaatselijke gemeenschap verbijsterd. De wet bleek meer macht te hebben dan de macht en invloed van deze man. Hij zit sinds augustus 2011 in bewaring en IJM houdt een oogje in het zeil om er voor te zorgen dat hij zijn straf ook daadwerkelijk uitzit.

Na de veroordeling vertelde Kanya’s grootvader het team van IJM: ‘Ik ben trots op Kanya! Ik hoorde van haar over het misbruik en ik was kwaad om wat die vreemdeling deed – maar ik was ook bang! Toen Kanya getuigde van wat zij had gezien, was ik trots op haar en wilde ik dat ze alles zou vertellen!’


Hoe het verder ging

Kanya’s getuigenis in de rechtzaal speelde een belangrijke rol om deze momumentale veroordeling te verwezenlijken. Het zorgde er voor dat haar dorp een stuk veiliger werd. Ze vertelde later: ‘Toen ik onvervraagd werd, was ik bang, omdat er drie rechters tegenover mij zaten. Maar ik kon al hun vragen beantwoorden; ik wilde gewoon mijn vriendinnetje helpen en de waarheid vertellen.’

Voordat Kanya met haar grootvader naar huis ging, bracht zij een tijdje door in een opvanghuis voor overlevenden van misbruik en andere traumatische ervaringen. De IJM-medewerkers die haar begeleidden, brachten haar in contact met een andere hulpverleningsinstantie in haar eigen gemeenschap, die kinderen in staat stelt om naar school te gaan en aan buitenschoolse programma’s deel te nemen.

In maart 2013 ging Kanya – tien jaar oud – voor het eerst naar school. Haar favoriete vakken zijn lezen en schrijven en zij behaalt soms de hoogste cijfers van de klas.

IJM-medewerker Sopheap heeft een nauwe band met Kanya en haar grootvader opgebouwd. Het valt haar op dat Kanya aan het veranderen is van een stil en verlegen meisje in een vriendelijke en zelfbewuste jongedame. Zij zegt: ‘Ik hoop dat Kanya nog lang goed onderwijs kan krijgen; zij kan nu opgroeien tot een goed opgeleid vrouw, die veilig onder haar eigen mensen kan wonen.’

Realisatie: WebNL | Copyright 2017 | International Justice Mission Nederland | Privacy verklaring | Algemene voorwaarden